تاریخ: ۲۰۲۱-۰۶-۱۲
سومین و آخرین مناظره انتخابات ریاست جمهوری ایران با حضور هفت نامزد منتخب شورای نگهبان برگزار شد. موضوع این مناظره “دغدغه‌های مردم” بود.
با اینکه بحران کرونا همچنان در ایران قربانی می‌گیرد، این موضوع حجم کمی از صحبت‌های کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری را در سه مناظره به خود اختصاص داد. بر اساس آمار رسمی وزارت بهداشت در ۲۴ ساعت گذشته ۱۱۵ نفر بر اثر کرونا جان خود را از دست داده‌اند. با اینحال هیچکدام از کاندیداها جز مقداری وعده، راهکار مشخصی برای عبور از بحران کرونا ارائه ندادند. در مناظره سوم به طور مشخص یکی از سوالات از ابراهیم رئیسی درباره اقدام‌هایش درباره کسانی بود که از کرونا آسیب دیده‌اند. آقای رئیسی دولت حسن روحانی را به بی تدبیری در زمینه مقابله با کرونا متهم کرد ولی خود راه حلی ارائه نداد و به جای ارائه راه‌حل گفت باید برای کمک به کسانی که کسب و کارشان از کرونا آسیب دیده، فکر اساسی کرد. محسن مهرعلیزاده به برگزاری میتینگ انتخاباتی ابراهیم رئیسی در خوزستان و حضور تعداد زیادی از مردم در آن اشاره کرد و آن را نمایش خواند. بر اساس عکس‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، میتینگ انتخاباتی آقای رئیسی با جمعیتی گسترده، بدون فاصله‌گذاری اجتماعی برگزار شده.
با اینکه ابراهیم رئیسی گفته که از ستاد ملی کرونا مجوز سفر گرفته و ستاد کرونا در استان خوزستان به او اجازه برگزاری مراسم را داده، انتقادهای زیادی از آقای رئیسی شده. حسن روحانی خواسته با کاندیداهایی که پروتکل‌ها را اجرا نکرده‌اند به صورت قاطع برخورد شود. وزارت بهداشت بیشتر مناطق خوزستان را که برنامه انتخاباتی آقای رئیسی در آن برگزار شده جزو مناطق پرخطر دسته‌بندی کرده. کمیته بهداشت و درمان ستاد ملی مقابله با کرونا نسبت به رعایت نشدن پروتکل‌ها و عادی انگاری‌هایی که توسط برخی کاندیداها انجام شده ابراز نگرانی کرده.
در این میان بعضی کاندیداها از واکسیناسیون سراسری در ماه‌های آینده خبر داده‌اند. محسن مهرعلیزاده پیشتر گفته بود در سه ماه همه واکسن خواهند زد. امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی هم وعده داد در صورتی که به ریاست‌جمهوری برسد تا ۲۲ بهمن همه واکسینه شوند. عبدالناصر همتی هم وعده داد در صورت پیروزی در انتخابات سامانه شفاف کرونا در ماه اول دولت راه اندازی شود.
بر اساس آمار وزارت بهداشت تاکنون بیش از ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر دوز اول واکسن کرونا را دریافت کرده‌اند، بیش از ۸۲ هزار نفر هم دوز دوم را تزریق کردند. با اینحال در هفته‌های اخیر وزارت بهداشت توقف واکسیناسیون در بعضی استانها بدلیل کمبود واکسن را تایید کرده. هنوز همه جمعیت سالمند و بیماران در ایران واکسینه نشده‌اند و مشخص نیست چه زمانی همه جمعیت می‌توانند واکسن بزنند. دولت حسن روحانی در زمینه مقابله با کرونا با انتقادهای زیادی روبه‌روست. از پنهانکاری درباره شیوع کرونا در ایران، مقابله با ویروس، تعطیلی کسب و کارها و قرنطینه تا کندی واکسیناسیون. در مناظر اول و دوم اشاره زیادی به بحران کرونا نشد. گفته‌های کاندیداها درمناظره سوم هم نشان داد آنها برنامه مشخصی برای مقابله با این بحران ندارند.
سه مناظره انتخاباتی، ظاهرا موضوعاتی متفاوت داشتند. اما در واقع در هر سه مناظره، یک موضوع محور اصلی بود: اقتصاد آسیب دیده ایران و بحران معیشت بسیاری از شهروندان. در انتخاباتی که بیش از هر زمان دیگری در سه دهه اخیر با احتمال قهر گروهی از رای‌دهندگان روبه‌روست، ابتکار عمل نامزدها (به ویژه اصولگرایان) این بود که با وعده پولدار کردن مردم، ورق را برگردانند.
در نتیجه برخلاف دورههای پیشین از شعار معروف “توسعه سیاسی” که زمانی کلیدواژه تبلیغاتی برخی نامزدهای انتخابات بود دیگر خبری نبود. وعده‌ها درباره حقوق زنان یا حقوق اقلیتهای دینی و قومی در کمترین سطح در مقایسه با دورههای گذشته قرار داشت. و صحبت چندانی از شلیک به سر معترضان در خیابان که دو سال پیش رخ داد، به میان نیامد.
در عین حال همان وعده‌های خیره‌کننده درباره افزایش تولید و سرمایه‌گذاری خارجی و صادرات و بهبود وضعیت معیشت مردم هم در طول مناظره‌های اول و دوم، بی‌توجه به تحریم‌های اقتصادی به عنوان کلیدی‌ترین مانع رشد اقتصادی ایران بیان شد. اشاره‌های گذرای عبدالناصر همتی و گزاره‌های گاه پر از اشتباه سعید جلیلی درباره FATF، تصویر مبهمی از برنامه این نامزدها برای حل بحران سیاست خارجی جمهوری اسلامی ارائه میکرد.
در آخرین مناظره، این نقص تا اندازه‌ای کمتر بود و سرانجام برخی از نامزدها، نظرات واقعی‌شان را درباره مسایل سیاست خارجی بیان کردند. نتیجه اینکه روشن شد، عبدالناصر همتی و محسن مهرعلیزاده، طرفدار ادامه رویکرد فعلی دولت در وزارت خارجه‌اند. اما سعید جلیلی معتقد است رهبران دولت فعلی از سیاست خارجی سر در نمی‌آورند. او در عین حال مدعی شد که فهرست سیاه FATFکه ایران را در کنار کره شمالی در موقعیتی استثنایی قرار داده، اهمیتی ندارد.
در هفته‌های منتهی به این انتخابات، میزان قدرت و نفوذ آیت‌الله خامنه‌ای و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تعیین مشی سیاست خارجی ایران از هر زمان دیگری علنی‌تر شد. اما همچنان این پرسش بی‌پاسخ مانده که اگر سکان‌داران دولت و وزارت خارجه از جنس کسانی باشند که با برجام مخالف بودند یا علاقه‌ای با مذاکره با آمریکا و اروپا ندارند، آیا همچنان چشم‌اندازی برای به نتیجه رسیدن مذاکرات وین، احیای برجام و لغو تحریمها وجود خواهد داشت؟
مناظره سوم و آخر نامزدهای ریاست جمهوری در حالی پایان یافت که نامزدها هرچه در توان داشتند، رو کردند. بررسی سخنان نامزدها و مواضع و برنامه‌هایشان نشان داد که جز تکرار حرف‌های قبلی، برنامه‌ای در چنته ندارند و تلاش کردند با چند جمله و کلمه “شسته و رفته” وارد مناظره سوم شوند تا نظر مردم را جلب کنند؛ “پلیس بد”، ” سید مرحومان”، “فریاد صدای مردم”، “جراحی بزرگ”، ” نگاه ارباب رعیتی”، “رای رویشی نه روکشی”، “نسل نو”، “حکمرانی بد”، “بزنید زیر میز” و … از جمله عباراتی بود که به گوش رسید.
در مناظره امروز بیشترین کلماتی که به گوش رسید “من”، “ما”، “مردم” ، “قول می‌دهم” و “برنامه دارم” بود.
پس از انتقادهای جدی که از نحوه برگزاری مناظره‌های قبلی اعم از سوالات و سخنان نامزدها بود، موضوع مناظره امروز با عنوان “دغدغه‌های مردم” از هر دری سخنی بود و یک طرف ابراهیم رئیسی، علیرضا زاکانی، محسن رضایی، امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی و سعید جلیلی به دولت و سیاست‌های جاری کشور تاختند و در مقابل عبدالناصر همتی و محسن مهرعلیزاده به نامزدهای مقابل تاختند و مسایل و مشکلات فعلی ایران را به سنگ‌اندازی‌های آنها نسبت دادند.
“کری خوانی” همانند برنامه‌های قبلی محور مناظره سوم بود. در جریان برنامه، بحث‌ها گاهی شبیه به “چاله میدان” می‌شد و گاهی به ” بیانیه‌خوانی” و قطعنامه پایانی مراسم راهیپیمایی تبدیل می‌شد.
مناظره سوم نشان داد که به دلیل ساختار انتخابات و نامزدهایی که در این سه برنامه حضور داشتند، چنین برنامه‌هایی قادر نیست که حتی قشر خاکستری مردم را که برای رفتن به پای صندوق‌های رای مردد هستند، قانع کند و یکی از هفت نامزد را انتخاب کنند. دست‌اندرکاران این مناظره‌ها اگر با هدف جلب مشارکت مردم اقدام به تدارک این برنامه داشتند، به نظر نمی‌رسد که در عمل به هدف‌شان رسیدند.
شاید بیشترین مزیتی که این مناظره‌ها برای نظام داشته باشد، جنبه‌های تبلیغاتی در داخل و خارج از کشور باشد اما کیفیت و سطح مناظره‌ها نشان داد که این برنامه‌ها ویترین شکسته‌ای از “جمهوریت” نظام در ایران بود که از این منظر در تاریخ انتخابات ثبت خواهد شد.
آخرین مناظره نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری پایان گرفت.
رئیس جمهور باید بداند رئیس همه جمهور است.
ما هشت سال دولت را سایه به سایه دنبال کردیم. سعی کردیم برای همه مشکلات کشور برنامه‌های قابل اجرا تهیه کنیم.
رویکردها باید به جهش کشور ارتقا پیدا کند.
خداوندا این تلاشی نبود برای کسب قدرت یا ثروت، تلاشی بود برای اصلاح تا به بندگان ستم دیده کمک شود.
با دست خالی با ترامپ جنگیدم اما این آقایان به روی خودشان نمی آورند.
آقای روحانی رئیس جمهور خوبی بود. اما هیچ کس نمی دانست که ایشان در دوران جنگ اقتصادی چگونه عمل خواهد کرد. تیم ناهماهنگ اقتصادی و اعتماد به کسانی که خیرش را نمی خواستند. در کنار تخریب همین آقایانی که اینجا نشستند.
وقتی مردم خشمگین هستند نباید رئیس جمهور بخندد.
با جوانان ما چه کردند که شعارشان از “رای من کو” شد “رای بی رای”.
قول می دهم کشور را از این پیچ خطرناک رد کنم. از تاجزاده و جنیدی تا کرباسچی و فرجی دانا و ظریف همه می توانند کنار من باشند.
هیچ ترسی ندارم.
روز رای گیری بزنید زیر میز. نگذارید ۲۸ خرداد بشود ۲۸ مرداد.
آقای مهرعلیزاده گفت اگر “آقای زاکانی معلم انشای جلسه مشکلی نمی‌بیند” از روی متن می‌خواند.
او گفت:
قرار بود آزادی بیان باشد و مردم در سبک زندگی خود آزاد باشند.
دو راه پیش روی ما است. یکی اینکه با صندوق رای قهر کنیم و دیگری اینکه با امید به آینده درخشان و برای خط بطلان کشیدن بر این صحنه آرایی خطرناک بر سر صندوق حاضر شویم.
در خرداد ۷۶ نیز ابر و باد و خورشید و فلک برای به قدرت رساندن یک نفر جمع شده بودند اما قدرت شما دولت اصلاحات را سر کار آورد.
مردم قدرت دست شما است.
مردم، رای دادن یا ندادن حق شما است. اما بیایید با رای دادن ایرانی آباد و آزاد و مستقل تلاش کنیم.
مردم علیه غارتگران قیام کنیم.
بنده فقر مطلق را یک ساله ریشه کن خواهم کرد.
از تصمیم گیری ها تمرکززدایی می کنیم و شهرستان را تقویت.
روستاها را آباد می کنیم و مهاجرت معکوس به روستا ایجاد می شود.
ابربدهکاران بانکی را آزاد نخواهم گذاشت.
رانت نمی‌دهیم. بستگان و فامیل خود را سر کار نمی‌آوریم.
مشکلات داخلی را به خارج وابسته نمی‌کنیم.
قانونمداری و صداقت را پیاده می‌کنیم.
پرونده‌هایی را که به دلیل سیاست زدگی باز مانده خواهیم بست.
همه چیز در کشور در بند پ خلاصه شده است: پول داشته باش. پارتی داشته باش. هر کاری می خواهی بکن.
به جای بند پ بند غ را می‌آوریم: بند غیرت.
غیرت یعنی همه مردم سر سفره انقلاب بنشینند.
تصمیم‌گیرنده بنزین دولت بود و مصوبه شورای هماهنگی سران سه قوه تنها برای هماهنگی بود.
کسی که باید در زمینه بنزین پاسخگو باشد قبل از همه آقای روحانی است.
به افرادی هم که باید عفو داده شود هم همان اول عفو دادیم.
جهتگیری دولت من عدالت خواهد بود. دولت باید قدرت اجرایی قوی داشته باشیم. برنامه بسیار مهم است، اما برنامه داریم منتها برنامه را دولت اجرا نمی‌کند. کارنامه هم مهم است.
مردم باید بدانند رئیس جمهور به همه ایرانیان نگاه یکسانی دارد.
عقب‌ماندگی از ترکیه برای یک ننگ است. وضعیت معیشت شما مردم برای ما ننگ است.
برنامه‌هایی برای عبور ایران از این وضعیت تهیه کردیم.
یارانه چهارصد و پنجاه هزار تومانی و حقوق خانم‌های خانه‌دار منبعش مشخص است.
سی درصد سهام صنعت نفت ملی ایران را به مردم می دهم.
اختیارات اجرایی را از مرکز می‌گیرم و به استانها می‌دهم.
اگر نتوانم به وعده‌هایم عمل کنم اعتراف می‌کنم.
علیرضا زاکانی حمله تندی به حسن روحانی و دولت او کرد و گفت ریشه ناکارآمدی تفکر غلطی است که حاکم بوده.
آقای زاکانی گفت به دنبال مبارزه با دروغ است.
ابراهیم رئیسی در واکنش به انتقادهای دیگر نامزدها به خودش گفت خوب شد که او هست تا همه نامزدها از او انتقاد کنند.
آقای رئیسی خطاب به نامزدهای منتقدش گفت: “با شماها که دوقطبی راه نمی‌افتد.”
او گفت هیچ رسانه‌ای در زمان او بسته نشده و هیچ روزنامه‌ای توقیف نشده است.
آقای رئیسی گفت هیچ رسانه‌ای در دوران ریاست او بر قوه قضاییه فیلتر نشده است.
او در حالی این موضوع خلاف واقع را بیان کرد که پیامرسان سیگنال در دوره ریاست او فیلتر شده است.
ناصر همتی با انتقاد از اصولگرایان گفت آنها نگاهی تحقیرآمیز به مردم دارند. آقای همتی از رای دهندگان خواست نگذارید این نگاه ارباب رعیتی حاکم شود.
او گفت: “کشور را نمی‌شود مثل زندان اداره کرد.”
آقای قاضی‌زاده هاشمی وعده که وزیر خارجه‌ای بگمارد که سابقه تجارت خارجی داشته است.
او گفت دولتش از حقوق همه حمایت می‌کند، “حتی کسانی که رای ندهند.”
او دولت هشت ساله حسن روحانی را “یک کابوس” خواند و گفت: “مردم می‌گویند دوست داریم از خواب بیدار شویم و ببینیم این هشت سال خواب بود.”
محسن رضایی گفت هشت سال آینده را هشت سال سرنوشت سازی می‌داند.
او گفت: “با تهدیدها و فرصت های بزرگی مواجه هستیم. اگر دولت های گذشته تکرار شود ایران با خطرات بزرگی مواجه می شود ولی اگر از فرصت ها استفاده کنیم در قله منطقه قرار خواهیم گرفت.”
محسن مهرعلیزاده گفت “دیوارنوردی و مشکل‌سازی” باعث شده است که ایران درآمدهای خود را صرف نیازهای جاری کند و چیزی برای سرمایه‌گذاری باقی نماند.
آقای مهرعلیزاده گفت ایران نمی‌تواند با دیوار کشیدن به دور خود پیشرفت کند.
او خطاب به ابراهیم رئیسی گفت: “حالا که مهربان شده‌اید دستور بدهید فیلترینگ اینترنت را رفع کنند. دستور بدهید برای کشته‌شدگان و زندانیان آبان و خانواده‌های داغدارشان عفو بدهند.”
آقای مهرعلیزاده گفت آقای رئیسی به هر حال در شورای سران سه قوه بوده و در تصمیم غلط سه برابر کردن قیمت بنزین مسئولیت داشته است.
علیرضا زاکانی با حمله به ناصر همتی گفت: “من مانده بودم که چه طور با این دولت برخورد کنیم. فهمیدم این مسری است. ایشان اسم “پلیس بد” را روی من گذاشتند.”
آقای همتی به انتقادهای آقای زاکانی پاسخ نمی‌دهد و می‌گوید اون “نامزد پوششی” و یار کمکی ابراهیم رئیسی است.
ناصر همتی به رئیسی پاسخ داد که لیست بدهکاران بانکی را از قبل به قوه قضاییه داده شده است و اگر او صلاح می داند خودش باید آنها را عمومی کند.
آقای همتی از آقای جلیلی انتقاد کرد که دویست کشور جهان اف‌ای‌تی‌اف را پذیرفته‌اند و چرا او فکر می‌کند دویست کشور نمی‌فهمند، اما او و کره شمالی می‌فهمند.
ناصر همتی در بخش دیگری ابراهیم رئیسی را متهم کرد که به دنبال بستن اینترنت و اینستاگرام است. او گفت کلیدواژه “اینترنت امن” در حرف‌های آقای رئیسی برایش چنین معنایی داشته.
او گفت: “تعارف را گذاشتند کنار و می‌گویند اینترنت را باید طبقه‌بندی کنیم. اینجا کره‌شمالی نیست آقای رئیسی”
آقای همتی همچنین سابقه آقای رئیسی در خصوص آزادی‌ها و حقوق زنان را به چالش کشید و از او پرسید موضعش در برابر نظرات امام جمعه مشهد (پدرزن آقای رئیسی) در خصوص زنان چیست.
ناصر همتی گفت دولت باید برای فعالیت های اجتماعی مختلف زنان و همچنین فرصت های شغلی برابر ندارند.
آقای همتی گفت زنان کارآفرین را از طریق مایکروفاینانس یا وام‌های خرد کمک خواهد کرد.
او گفت با افزایش یارانه نقدی برای سه دهک پایین به زنان سرپرست خانوار کمک می‌کند.
برای مشاهده مطلب در وبسایت بی بی سی اینجا را کلیک کنید
برای مشاهده مطلب در وبسایت بی بی سی اینجا را کلیک کنید
درباره نویسنده
